Nieuwe spelregels voor B2B-relaties

Op 21 maart laatstleden keurde het parlement een nieuwe wet goed die een aantal nieuwe regels invoert voor relaties tussen ondernemingen.

De wet brengt wijzigingen met zich mee op drie vlakken:

  1. onrechtmatige contractuele bedingen,
  2. een verbod op misbruik van economische afhankelijkheid,
  3. oneerlijke marktpraktijken tussen ondernemingen.

Onrechtmatige contractuele bedingen

Onrechtmatige bedingen zijn clausules in contracten die het evenwicht in de contractuele relatie verstoren door op een onbillijke manier voordelen aan één van de partijen toe te kennen.

Net zoals in het consumentenrecht zal voortaan ook voor ondernemingen voorzien worden in een algemeen verbod tot inlassing in een contract van dergelijke clausules, die een kennelijk onevenwicht doen ontstaan tussen de rechten en plichten van de partijen. De benadeelde onderneming kan een dergelijk onrechtmatig beding laten vernietigen.

Er werd er verder voor gekozen om naast de algemene norm bijkomend twee categorieën van lijsten met onrechtmatige bedingen in te voeren: een zwarte lijst met verboden bedingen en daarnaast een grijze lijst.

De zwarte lijst bevat bedingen die sowieso als onrechtmatig en verboden worden geacht, en door de rechter zonder verdere beoordeling als onbestaande zullen worden beschouwd in geval van geschil.

Hieronder een overzicht van het soort bedingen dat hieronder ressorteert:

  • bedingen waarbij de ene partij onherroepelijk verbonden is, terwijl de uitvoering van de prestaties door de andere onderneming onderworpen is aan een voorwaarde waarvan de verwezenlijking uitsluitend van haar wil afhankelijk is,
  • bedingen die een onderneming eenzijdig de mogelijkheid bieden om een bepaalde clausule uit het contract te interpreteren,
  • bedingen waarbij de onderneming elk middel van verhaal van de andere partij contractueel uitsluit in geval van betwisting,
  • bedingen die onweerlegbare wijze de kennisname en/of aanvaarding van bedingen waarvan de andere partij niet daadwerkelijk heeft kunnen kennisnemen, vaststellen.

Anders dan in het consumentenrecht wordt, zoals hoger reeds gemeld, bijkomend een zogenaamde grijze lijst ingevoerd. Deze lijst bevat bedingen waarvan vermoed wordt dat ze onrechtmatig en verboden zijn, maar waaromtrent het tegenbewijs geleverd kan worden. De onderneming die er beroep op doet, kan derhalve trachten aan te tonen dat de clausule in de gegeven context wel billijk is of m.a.w. dat het beding in het concrete geval niet onrechtmatig is en dus geen kennelijk onevenwicht tussen de rechten en plichten van de partijen creëert.

De grijze lijst bevat bedingen die tot doel hebben:

  • een contractspartij de mogelijkheid te bieden om eenzijdig en zonder geldige reden te beslissen over bepaalde elementen, zonder dat de andere partij over de mogelijkheid beschikt om hierover te onderhandelen of betwisting te voeren (bv. over de prijs, voorwaarden of kenmerken van een product of dienst),
  • een overeenkomst voor een onredelijke termijn stilzwijgend te verlengen of vernieuwen zonder in de mogelijkheid te voorzien voor de andere onderneming om ze te beëindigen,
  • het commerciële risico bij de tegenpartij te leggen waar dit normaal ligt bij de onderneming die de goederen levert of de diensten verstrekt,
  • de wettelijke rechten van een tegenpartij op ongepaste wijze uit te sluiten of te beperken in geval van wanprestatie of gebrekkige uitvoering van de contractuele verplichtingen door de tegenpartij,
  • een lange contractuele gebondenheid te verzekeren zonder een redelijke opzegtermijn te voorzien,
  • de aansprakelijkheid van een onderneming uit te sluiten voor haar opzet, zware fout, of van de opzet of grove fout van aangestelden of lasthebbers,
  • de bewijsmiddelen die de andere partij kan aanwenden te beperken,
  • een excessief schadebeding in te voeren in geval van niet uitvoering of vertraging in uitvoering van de verbintenissen van de andere partij.

Indien een beding als onrechtmatig wordt gekwalificeerd, betekent dit in principe niet dat de volledige overeenkomst op de helling komt te staan. Enkel het beding in kwestie zal als niet bestaande worden beschouwd.

Van belang te weten tot slot is dat de nieuwe regels inzake onrechtmatige bedingen niet van toepassing zijn op financiële diensten en op overheidsopdrachten.

Een verbod op misbruik van economische afhankelijkheid,

De wetgever voert de mogelijkheid in bepaalde gedragingen die samenhangen met een machtsverhouding tussen twee partijen te bestraffen.

Naast de mededingingsbeperkende afspraken en het Europees verbod op misbruik van (absolute) machtspositie zal het ondernemingen voortaan ook verboden zijn om misbruik te maken van een positie van economische afhankelijkheid van een andere onderneming, waardoor de mededinging op de betrokken markt of op een wezenlijk deel daarvan kan worden aangetast.

Er is sprake van economische afhankelijkheid wanneer:

  1. er afwezigheid is van een redelijk equivalent alternatief, dat beschikbaar is binnen een redelijke termijn en onder redelijke voorwaarden en kosten,
  2. die een onderneming toelaten om prestaties of voorwaarden op te leggen die in normale marktomstandigheden niet verkregen zouden kunnen worden.

De wet stelt het verbod van misbruik van economische afhankelijkheid afhankelijk van het bewijzen van drie cumulatieve voorwaarden:

  1. het bestaan van een positie van economische afhankelijkheid
  2. uitbuiting van deze positie, en
  3. beïnvloeding van de mededinging op de Belgische markt of een deel ervan.

Inbreuken kunnen door de Belgische mededingingsautoriteit bestraft worden met geldboetes, die kunnen oplopen tot maximaal 10% van de omzet van de betrokken onderneming. Dit uiteraard los van eventuele burgerrechtelijke vorderingen in betaling van schadevergoeding, nietigverklaring van de overeenkomst, …

Oneerlijke marktpraktijken tussen ondernemingen.

Een laatste hoofddoelstelling van de nieuwe wet bestaat er in aan ondernemingen die het slachtoffer zijn van oneerlijke marktpraktijken efficiënte middelen aan te bieden om hier tegen op te treden.

Met oneerlijke marktpraktijken bedoelt men, net zoals in het consumentenrecht, de handelingen van een onderneming die de andere contractspartij misleiden of die op een ongepaste manier druk zetten op de andere contractspartij, waardoor diegene die een keuze maakt, deze niet gemaakt zou hebben, moest ze niet misleid of onder druk gezet zou zijn.

Specifiek wordt er, naast de algemene regel die daden die strijdig zijn met de eerlijke marktpraktijken verbiedt, een verbod ingevoerd voor misleidende marktpraktijken, alsook een verbod voor agressieve marktpraktijken.

Men heeft daarbij niet enkel de marktpraktijken in de pre-contractuele fase voor ogen, maar eveneens deze in contractuele en post-contractuele fase.

Tegen inbreuken op de bepalingen inzake misleidende en agressieve marktpraktijken kan een vordering tot staking ingesteld worden.

De verschillende onderdelen van deze nieuwe wet zullen niet allemaal op hetzelfde ogenblik in werking treden:

  • de bepalingen inzake oneerlijke misleidende en agressieve marktpraktijken zullen drie maanden na de publicatie van de wet in het Belgisch Staatsblad in werking treden,
  • de bepalingen inzake misbruiken van economische afhankelijkheid zullen één jaar na de publicatie van de wet in het Belgisch Staatsblad in werking treden, en
  • de bepalingen betreffende onrechtmatige bedingen tot slot zullen slechts 18 maanden na de bekendmaking van de wet in het Belgisch Staatsblad in werking treden.

Aangezien de wet op dit ogenblik nog niet gepubliceerd is, zal u allicht nog enige tijd zonder probleem beroep kunnen doen op uw huidige algemene voorwaarden. Wij volgen dit dossier op en zullen u ten gepaste tijde berichten omtrent de publicatie van de wet en noodzaak tot aanpassing van uw voorwaarden.

Katleen Lemmens

Advocaat