De onderneming voor de strafrechter

Het strafrecht is steeds nadrukkelijker aanwezig in het bedrijfsleven. Ondernemers en ondernemingen worden uit hoofde van wettelijke bepalingen vaker geconfronteerd met strafrechtelijke aansprakelijkheid. Er zijn weinig economische, fiscale, sociale of milieuwetten die niet voorzien in strafbepalingen.

De bedrijfsleiders zijn zich evenwel vaak onvoldoende bewust van het strafrechterlijk risico dat zij lopen bij hun beroepsuitoefening.

Ondernemers kunnen zich niet van hun strafrechtelijke verantwoordelijkheid ontdoen door te stellen dat zij zich niet bewust waren van de verboden handeling die zij stelden.


1. Tot voor de wet van 04.05.1999 op de strafrechtelijke aansprakelijkheid van de rechtspersoon kwamen enkel natuurlijke personen in aanmerking voor strafrechtelijke vervolging.

Het principe van de wet is dat ingeval binnen een onderneming en verbonden met het bedrijfsdoel wetens en willens een bepaald voorschrift is overtreden (zoals bijv. bewuste overschrijding emissienormen, milieubepalingen, etc?) zowel de vennootschap als de bedrijfsleiding persoonlijk strafrechtelijk sanctioneerbaar zijn

Ingeval de inbreuk niet wetens en willens is begaan ( bijv. ARAB-wetgeving n.a.v. een arbeidsongeval) doch de rechtbank van oordeel is dat ook de bedrijfsleider een nalatigheid heeft begaan is enkel strafbaar degene die de zgn. "zwaarste fout" heeft begaan.
Aangezien dergelijke overtredingen vaak verbonden zijn met de doelstellingen van de onderneming zal de zwaarste fout bij het bedrijf liggen en enkel deze laatste een strafsanctie oplopen.

De rechtbank beperkt er zich dan toe de natuurlijke persoon schuldig te verklaren zonder strafsanctie.

Ook op burgerrechterlijk vlak ( = schade gelden door derden ) is dan enkel de onderneming vergoedingsplichtig.

Er is een wetsvoorstel hangende om aan deze zgn cumulregeling een einde te stellen.


2. De rechtspraktijk in het arrondissement Hasselt is evenwel thans zo gevestigd dat inzake sociaalrechtelijke inbreuken het auditoraat steeds overgaat tot vervolging van zowel de onderneming als de bedrijfsleiding persoonlijk die verantwoordelijk is voor de inbreuk.

Dit vervolgingsbeleid vindt zijn oorsprong in een verschil in rechtspraak terzake tussen de lagere rechtsmacht te Hasselt en die van het Hof van Beroep te Antwerpen.

De correctionele rechtbank te Hasselt veroordeelt enkel de onderneming wanneer de inbreuk niet wetens en willens is begaan en zij nauw verbonden is met de verwezenlijking van het doel van het bedrijf.

Het Hof van Beroep te Antwerpen daarentegen neigt eerder naar de individuele verantwoordelijkheid van de natuurlijke persoon en stelt het bedrijf buiten zake. Dit betekent dat het Hof dan de individuele bedrijfsleiders straft en de onderneming buiten zaken stelt.

Het is opmerkelijk vast te stellen dat, in een ogenschijnlijk duidelijke problematiek, de invulling van deze principes totaal verschillend is tussen de rechtbank in eerste aanleg en het Hof in graad van beroep.

Voor uw verdediging is het dan ook strategisch zeer belangrijk te weten hoe de rechtspraak terzake gevestigd is.


3. De Procureur des Konings gaat over tot vervolging van zowel de onderneming als de natuurlijke personen ( = bedrijfsleiding)

U dient te weten dat de wet, ingeval van vervolging van uw bedrijf, verplicht stelt dat het bedrijf vertegenwoordigd is door een lasthebber ad hoc.

Het doel van dit voorschrift is gelegen in het feit dat de onderneming andere belangen dient na te streven voor zijn verdediging dan de belangen van de individuele bedrijfsleiders.

De onderneming kan zelf een lasthebber ad hoc aanduiden. Ingeval de onderneming dit nalaat te doen zal de Rechtbank een lasthebber ad hoc benoemen. Zij duidt hiervoor dan een advocaat aan belast met het mandaat van lasthebber ad hoc.


4. De rechtspersoon of de onderneming wordt gesanctioneerd met specifieke sancties.


De hoofdstraf toekenbaar aan de rechtspersoon is de geldboete. Desbetreffend bestaat er een omzettingssysteem om de gevangenisstraffen om te zetten in geldboetes.

Verder zijn er nieuwe specifieke sancties in het leven geroepen eigen aan de rechtspersoon zoals de ontbinding van de onderneming, verbod op bepaalde werkzaamheden te verrichten die deel uitmaken van het maatschappelijk doel, de sluiting van één of meerdere inrichtingen en de bekendmaking of verspreiding van de beslissing. Het komt ons onbegrijpelijk voor dat de Minister van Justitie zeer recent verklaarde dat een vennootschap slechts in een beperkt aantal gevallen kan worden ontbonden. De huidige wet voorziet dit immers nu reeds als strafbepaling.

Voormelde straffen zijn niet te verwarren met de administratieve maatregelen die bv. een burgemeester kan nemen zoals de voorlopige sluiting van een inrichting wanneer die niet voldoet aan veiligheidsmaatregelen, sluiten van inrichtingen ingeval de openbare orde verstoord wordt, etc...


5. Kort iets over de toerekening van misdrijven aan de vennootschap.

In bepaalde gevallen voorziet de wet wie binnen de vennootschap de individuele personen zijn die strafrechterlijk aansprakelijk zijn.

Zo bepaalt de wet op de Corporate Governance van 02.08.2002 dat ingeval een rechtspersoon bestuurder, zaakvoerder of lid van het directiecomité is er onder de vennoten een vaste vertegenwoordiger moet worden aangeduid die strafrechterlijk verantwoordelijk is.

Het afvalstoffendecreet bepaalt dat de vergunningsplichtige inrichtingen dienen aan te duiden welke natuurlijke persoon strafrechtelijke verantwoordelijkheid draagt ter nakoming van de verplichtingen opgenomen in het decreet.


6. Zoals hierboven gesteld lopen ondernemers als eindverantwoordelijke van hun bedrijfsactiviteit groot risico op strafrechtelijke vervolging.

Om hieraan te remediëren is de "delegatie" het middel bij uitstek.

Ons strafrecht is gebaseerd op het schuldprincipe.

De onderzoekers dienen op zoek te gaan naar wie binnen de onderneming de individuele toerekenbare fout kan toegeschreven worden. Essentieel voor de onderneming is haar organisatie te detailleren en uit te tekenen door organigrammen etc...

Een goede delegatie en afbakening van verantwoordelijkheid is essentieel om te bepalen wie binnen de onderneming verantwoordelijk is voor een bepaalde ondernemingsactiviteit. Ingeval men niet delegeert komt men terecht in de zogenaamde stereotype vervolging door het parket m.n. het verantwoordelijk stellen van de bedrijfsleiding.

Een dergelijke situatie is vooreerst bijzonder demotiverend voor deze bedrijfsleiding en verder is er geen enkele polis BA-uitbating of bestuursaansprakelijkheid die dekking verleent voor dergelijke misdrijven.

Delegatie kadert in goed bestuur van de onderneming. De onderneming dient aan maximale risicobeheersing te doen waaronder de strafrechtelijke verantwoordelijkheid valt.

Het principe van de mogelijkheid tot delegatie dient genuanceerd benaderd te worden ten aanzien van het zogenaamde grote-lijnen-beleid van het bedrijf. De bedrijfsleiding zal haar strafrechtelijke verantwoordelijkheid inzake overschrijding van zeer essenti?le strafrechtelijke bepalingen zoals emissienormen niet kunnen delegeren aangezien juist deze voorschriften zo essentieel zijn voor de werking en de verantwoordelijkheid binnen het bedrijf dat dit een taak is van de bedrijfsleiding.

Wij geven alleszins het advies om bij delegatie hierover een duidelijk geschrift (overeenkomst) tussen de bedrijfsleiding en de gedelegeerde op te stellen. Ons kantoor begeleidde reeds heel wat ondernemingen bij het uitwerken van deze delegatie.


7. Concluderend dient gesteld dat bedrijven zich bewust moeten te zijn van de strafrechterlijke verantwoordelijk die rust zowel op de onderneming als op de bedrijfsleiding persoonlijk.

Ondanks een parlementair initiatief om deze regeling eenvoudiger te maken adviseren wij U in dit verband een audit te doen van uw bedrijf en een beleid uit te tekenen. U dient te beseffen dat dit noodzakelijk is voor ieder bedrijf, van welke omvang dan ook.

De ervaring leert dat de bedrijfsleiding zich pas bewust wordt van de grote risico's nadat er iets gebeurd is dat ook hen op de beklaagdenbank brengt. Vanaf dan is een goede nachtrust vaak ver te zoeken. Er is immers niets ongrijpbaarder en dan een correctionele vervolging.

Pleeg overleg en .....slaap wel.


Mr. Jan SWENNEN
Advocaat-vennoot