Wordt de gevangenis nog gezellig ook? Nieuwe basiswet voor gedetineerden.

"De mate van beschaving in een land kan worden afgemeten aan de kwaliteit van zijn strafinrichtingen" zei Dostojevski ooit.

Bijna 200 jaar nadat deze woorden zijn uitgesproken zijn ze nog steeds actueel. Op het ogenblik dat U dit leest creperen immers nog duizenden mensen in gevangenissen in mensonwaardige omstandigheden en dit overal ter wereld.

Uit de vele contacten die wij met gevangenen hebben onthouden wij dat het gevangenisleven in bv. Bulgarije en Marokko onmenselijk is.

In ons land is er de laatste decennia evenwel zwaar geïnvesteerd in goede infrastructuur.

De laatste verwezenlijking is de nieuwe gevangenis te Hasselt, de zgn. "zwarte brug", waar voortaan circa 350 gedetineerden onderdak kunnen krijgen. Deze instelling is nog in een opstartfaze en bereikt geleidelijk haar capaciteit.

Een nieuwe gevangenis was nodig gezien de toch wel sterk verouderde infrastructuur van de gevangenissen te Hasselt en vooral Tongeren en het feit dat Limburgse gedetineerden buiten onze provincie hun straf moesten uitzitten.

Kritiek van sommigen dat het gevangeniswezen geen investering verdient kan eenvoudig worden weerlegd onder verwijzing naar de hierboven geciteerde woorden.

Het is verder een misvatting te denken dat de gevangenissen enkel bevolkt zijn met mensen van bedenkelijk alooi. Vaak verblijven personen in voorlopige hechtenis met een respectabele leeftijd die tot dan toe een onbesproken levenswandel kenden en die verantwoordelijke posities bekleden in onze samenleving.

In het Belgisch Staatsblad verscheen recentelijk de wet van 12 januari 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van de gedetineerden of de zgn. Wet Dupont.

De wet bepaalt o.m. de levensvoorwaarden in de gevangenis.

De gedetineerde heeft het recht om zijn eigen kledij te dragen en mag zijn cel naar eigen inzichten inrichten.

Hij mag dagelijks bezoek ontvangen van familieleden en heeft minstens eenmaal per maand recht op ongestoord bezoek gedurende minimum twee uur. Zo zijn er in de nieuwe gevangenis te Hasselt een viertal kamers ingericht die zijn uitgerust met bed, douche en zetels dienstig voor dergelijke bezoeken. Na dit ongestoord bezoek worden de gedetineerden onderworpen aan een fouille.

Ook de contacten met de buitenwereld, de controle op de briefwisseling, de bezoekregeling, het gebruik van de telefoon en andere communicatiemiddelen, contacten met advocaten, enz. zijn geregeld in de nieuwe wet.

De gevangene krijgt een persoonlijk detentieplan dat gericht is op zijn reëntegratie in de maatschappij.

Hij moet de mogelijkheid hebben zich lichamelijk als geestelijk te ontplooien (sport-vorming-opleiding).

Veel aandacht is geschonken aan de gezondheidszorg waarbij de gedetineerde recht heeft op een gelijkwaardige geneeskundige behandeling als buiten de instelling. Hij mag zich in de gevangenis laten onderzoeken door de dokter van zijn keuze. Als er tegenstrijdigheid over de te volgen therapie blijft bestaan beslist een derde onafhankelijke geneesheer.

Er is een bijzondere commissie in het leven geroepen die toeziet op de naleving van de wet en die klachten behandelt.

Ook de wijze van arbeid, verloning ervan is wettelijk geregeld.

Iedere gevangenis heeft een eigen huishoudelijk reglement dat uiteraard inhoudelijk niet mag indruisen tegen de nieuwe wet.

Deze nieuwe wet bevat niet minder dan 180 artikelen en vult een wettelijke leemte op waardoor een einde wordt gemaakt aan de bestaande situatie van rechtsonzekerheid.
Het is evenwel nog wachten op een beslissing van de Koning vooraleer de wet van kracht wordt.

Nog dringender is een wettelijk kader i.v.m. strafuitvoering. Thans is dit een kluwen van steeds wijzigende ministeriële omzendbrieven waarin niemand nog door het bos de bomen ziet. Ieder arrondissement en iedere gevangenis geeft hier dan ook een eigen invulling aan.


Mr. Jan SWENNEN
Advocaat-vennoot