Nieuwsbrief 31: De herovering van de rechtszekerheid

(28 - 02 - 09)

Justitie is uit haar ivoren toren gerukt en opgestuwd naar het felle licht van TV-camera’s en de kritische bevraging door medeburgers, zoals journalisten, sociologen, psychologen en communicatiegoeroes.

Wij kunnen niet om de vaststelling heen dat justitie in de laatste 40 jaar evolueerde van een verwaarloosd departement waarvoor weinig politici spontane ambities vertoonden naar een departement dat veel media-aandacht opwekt en waarvan de Minister een superminister is geworden gezeten in een schietstoel die op elk ogenblik onverwacht kan afgaan.

Men zou voor minder bescheiden op de achtergrond blijven wanneer het ambt moet worden ingevuld.

Justitie is zowaar oncontroleerbaar en onvoorspelbaar geworden.

Het streven van de eerste magistraat van ons land naar meer openheid en naar het begrijpelijk maken van de werking van de rechtsstaat heeft onlangs bewezen dat deze goedbedoelde openheid en het in dialoog treden met de uitvoerende macht perverse neveneffecten kan teweegbrengen.

De rechtszekerheid die ondanks “mei 1968”nog een hele tijd bleef bestaan in de juridische wereld was voor de advocaten een zegen.

De uitslag van geschillen was redelijk voorspelbaar en adviezen aan de cliënt waren gebaseerd op juridische inzichten die reeds lang onveranderd waren gebleven en aldus verworven waren.

Onder invloed van de globaliserende wereld en de groeiende invloed van Europa op het juridisch denken en het juridisch bestel begon de bestaande rechtszekerheid te schuiven.

Het impact van het EVRM en de uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens hebben onmiskenbaar aangetoond dat zowel de rechterlijke organisatie in ons land, alsook de rechten van het slachtoffer en deze van de verdachte tijdens een proces aan grondige hervorming toe waren.

De ingrepen van de wetgever waren desbetreffend soms fundamenteel, meestal fragmentarisch en dikwijls een reactie op de waan van de dag.

In het begin van de 21° eeuw heeft dit geleid tot negatieve perceptie bij de burger over het justitie-beleid en het wetgevend werk in het bijzonder.

De recente gebeurtenissen rond het Fortis-arrest, de vermeende schijn van politieke beïnvloeding van rechterlijke uitspraken, de heisa rond de BOM-wet, de kritiek op de rechtsgeldigheid van de bijzonder procedure voor het Hof van Assisen, het onbegrip van de burgers dat advocaten moordenaars verdedigen, tonen aan dat de juridische wereld in het oog van de storm is terechtgekomen.

Voor advocaten is het behandelen van zaken voor onafhankelijke rechters uiteraard primordiaal.

Voor hen is het evenzeer van belang dat de organisatie van het rechtssysteem waarmee zij dagelijks geconfronteerd worden op een moderne en efficiënte leest is geschoeid en dat het beantwoordt aan de eisen van de rechtszekerheid.

Dit laatste is vandaag zeker niet evident en het gevoelen is ontstaan dat rechtsonzekerheid de bovenhand haalt.

Het is niet gemakkelijk het cliënteel dat twijfelt aan de werkelijke onafhankelijkheid en de niet-beïnvloedbaarheid van onze rechtsinstanties in het algemeen te overtuigen dat het overgrote deel van de rechters dit wel zijn.

Het is evenzeer een moeilijke taak het cliënteel te overtuigen dat de door hen gekozen raadsman wel degelijk beantwoordt aan wat van een advocaat mag verwacht worden, met name :
- een onafhankelijke raadgever die door zijn ervaring en permanente studie kritisch maar correct adviseert,
- een vertrouwensfiguur die het beroepsgeheim respecteert,
- een gedreven pleiter die vóór alles met inzet de rechtmatige belangen van zijn cliënt verdedigt.

Vandaag de dag is het zaak om het vertrouwen in justitie te herstellen, om de rechtszekerheid te heroveren en het rechtsgebeuren te de-mediatiseren daar waar nodig.

In alle rust en sereniteit en onder leiding van bekwame juristen uit de advocatuur, de magistratuur en de academische wereld kan inhoud gegeven worden aan een nieuw project dat onze justitie en de wereld hervormt en ook aanpast aan de 21° eeuw.

Dit project moet de doelstellingen bepalen dewelke men wil bereiken, de middelen die nodig zijn om de hervormingen te financieren en het tijdspad aangeven dat nodig is om het project te realiseren.

Dit project moet het vertrouwen wekken van de burgers en van eenieder die bekommerd is om onze rechtsstaat.

Over de werkzaamheden moet permanent gecommuniceerd worden in eenvoudige, klare en begrijpelijke taal zodat eenieder in de gelegenheid is te begrijpen welke de draagkracht en het nut is van de besprekingen.

Justitie is van iedereen en voor iedereen en zo is de tijd gekomen om het kleed van Vrouwe Justitia af te stoffen, de handen uit de mouwen te steken en te bouwen aan en de hoekstenen te leveren voor een nieuwe justitie.

Wat hierboven is geschreven zijn enkele bedenkingen, dromen, wensen of hersenspinsels van een advocaat die in 1972 onervaren de juridische wereld binnenstapte en na 37 jaar vast moet stellen dat ook in zijn professionele wereld de “sterre niet bleef stille staan”.

Het is verheugend te constateren dat vandaag nog steeds jongere advocaten – zoals onze nieuwe vennoot Peter – gedreven zijn en met de nodige kritische geest helpen aan de uitbouw van een betere justitie ten dienste van U allen.

Arne VAN DER GRAESEN,
vennoot.