Nieuwsbrief 23: Zijn advocatenerelonen nu verhaalbaar?

(01 - 12 - 04)

Op 02.09.2004 oordeelde ons Hof van Cassatie dat het honorarium en de kosten van een advocaat of van een technisch raadsman, die de benadeelde van een contractuele fout heeft betaald, een vergoedbaar element kunnen vormen van de schade, in zoverre zij met de toepassing van artikel 1151 B.W. een noodzakelijk gevolg zijn van die contractuele wanprestatie.

Bijna onmiddellijk na de uitspraak van dit cassatiearrest verschenen er in de dagbladpers vrij ongenuanceerde besprekingen van dit arrest.

De indruk werd gewekt dat voortaan een partij, die een proces wint omdat hij heeft kunnen aantonen dat zijn wederpartij een contractuele fout heeft begaan, waardoor hij schade heeft geleden, niet alleen recht heeft op de werkelijke schadevergoeding volgende uit de contractuele wanprestatie, maar ook terugbetaling kan vragen van het ereloon en de kosten van de advocaat waarop hij beroep heeft moeten doen om de vordering voor de rechtbank in te stellen, alsook gebeurlijk van de technische raadslieden, die nodig waren om de precieze omvang van de schade te bepalen.

Een dergelijke veralgemening is echter al te voorbarig.

Nochtans hebben een aantal cliënten van ons advocatenkantoor quasi onmiddellijk telefonisch en schriftelijk contact opgenomen om in toepassing van dit cassatiearrest in hun zaak, hangende voor de rechtbank, een dergelijke vordering tot terugbetaling van advocatenkosten en erelonen te vorderen.

Om de uitspraak van het Hof van Cassatie van 02.09.2004 en de gevolgen ervan op de algemene verhaalbaarheid van ereloon van advocaten juist te kunnen kaderen, is het aangewezen kennis te nemen van de uitvoerige conclusie van advocaat - generaal A. Henkes, dewelke gegeven werd voor de uitspraak van het arrest door het Hof zelf.

De advocaat - generaal bij het Hof van Cassatie kwam in zijn conclusie tot het besluit dat na analyse van het Belgisch positief recht, de toestand voor het arrest van 02.09.2004 de volgende is:

  * In de regel is krachtens de Wet het honorarium van de advocaten niet verhaalbaar.
  * De Wet van 02.08.2002 betreffende de bestrijding van de betalingsachterstand bij handelstransacties is een uitzondering op die regel. Deze Wet heeft slechts een beperkt toepassingsgebied en geldt slechts in welbepaalde omstandigheden.
  * In de regel weigert het Hof de verhaalbaarheid van de kosten voor advocaten, behalve inzake contractuele aansprakelijkheid waar deze soms en in een welbepaald geval als bestanddeel van de schade kan aanvaard worden.
  * De kosten voor de bijstand van een technisch raadsman zijn volgens het Hof, op een uitzondering na inzake buitencontractuele aansprakelijkheid in het Zeerecht, in de regel niet verhaalbaar.

De advocaat - generaal was dan ook, in tegenstelling tot het Hof van Cassatie, van oordeel dat op basis van zijn analyse het ereloon van advocaten en de kosten niet kunnen verhaald worden, tenzij in bijzondere omstandigheden.

Het principe van de niet-verhaalbaarheid van de erelonen komt echter in de Europese context onder druk.

Volgens de rechtsleer in al onze buurlanden en de Europese rechtscolleges wordt de verhaalbaarheid van het honorarium van de juridische raadslieden onder uiteenlopende vormen en met uiteenlopende technieken erkend.

Deze druk op ons rechtssysteem is dan ook van groot belang voor de evolutie in het denken omtrent de eventuele al dan niet verhaalbaarheid van de erelonen en kosten van de advocaat.

Het arrest van 02.09.2004 oordeelde enkel dat het ereloon en de kosten van een advocaat of een technisch raadsman een element kunnen zijn van de schade die moet worden vergoed in de mate dat zij een karakter van noodzakelijkheid vertonen.

Het arrest is aldus zeer specifiek en hieruit kunnen niet de gevolgen worden afgeleid, dewelke men er meestal in de media aan heeft gegeven.

Latere commentaren in vaktijdschriften hebben trouwens bij de bespreking van dit cassatiearrest duidelijke grenzen geplaatst aan al te voortvarende en aan al te ruime toepassing van dit cassatiearrest.

De Orde van de Vlaamse Balies en haar Franstalige en Duitstalige tegenhanger hebben omtrent de gevolgen van het cassatiearrest van 02.09.2004 contact opgenomen met de Minister van Justitie.

Vermoedelijk zal in een werkgroep zo spoedig mogelijk worden verduidelijkt of er in België niet wetgevend moet worden ingegrepen. Het zou de wetgever sieren om duidelijkheid te creëren.

Stapt België mee op de weg van de principiële verhaalbaarheid van advocaat en erelonen of blijft zij een geïsoleerd standpunt aanhouden dat in principe de erelonen niet verhaalbaar zullen zijn. De Minister van Justitie zou in deze denken aan een substantiële verhoging van rechtsplegingvergoedingen, dewelke thans aan de winnende partij worden toegekend.

Deze rechtsplegingvergoedingen moeten betaald worden door de procespartij die het proces in principe verliest.

Een substantiële verhoging van deze rechtsplegingvergoedingen zou mogelijks als tussenoplossing kunnen gelden in afwachting van een breder wetgevend initiatief.

In de huidige stand van zaken raden wij onze cliënten aan om geen verzoek te formuleren in een procedure om van de tegenpartij betaling te bekomen van het ereloon en de kosten, dewelke men aan zijn advocaat heeft moeten voorschieten of betalen.

De uitslag van een eventuele procedure is niet altijd zeker en indien wij zouden adviseren om de erelonen en de kosten te verhalen, zal uiteraard de raadsman van tegenpartij zulks eveneens doen.

Indien hij zijn slag thuishaalt, heeft het initiatief van uw raadsman voor u nadelige gevolgen, dewelke u absoluut niet zal gewenst hebben. De boodschap lijkt te zijn dat een afwachtende houding moet aangenomen worden.

In een beperkt aantal gevallen en onder de voorwaarden die zijn weergegeven in het arrest van het Hof van Cassatie van 02.09.2004 kunnen aldus het ereloon en de kosten van de advocaat verhaald worden op de verliezende partij, in zoverre zij een noodzakelijk gevolg zijn van die contractuele wanprestatie.

Dit is telkens geval per geval te beoordelen bij gebreke aan een algemeen geldende wetsbepaling desomtrent.

Wordt zeker vervolgd.

A. Van der Graesen
Advocaat