Nieuwsbrief 17: Over krabben, bijten en slagen onder de gordel catch as catch can in het bewijsrecht

(01 - 03 - 01)

Het voorbeeld van de onbetaalde lening

Het is U vast ook al eens overkomen : een minder begoede medemens tracht een beroep te doen op Uw vrijgevigheid. Vaak betreft het familieleden of - zo denkt U althans - goede vrienden of kennissen. De familiale relatie of de vertrouwensband maakt dat U zich weinig vragen stelt. Een smekende blik van de verzoeker en diens stellige belofte tot terugbetaling doen de rest . En we gaan toch niets op papier zetten zeker ? We kennen elkaar toch, en binnen het jaar is alles netjes terugbetaald. Dure eden worden gezworen.

Helaas blijven heel wat van deze wilde weldoeners gedesillusioneerd achter en lopen ze jaren tevergeefs achter hun geld aan. Men beseft niet dat mensen die je een lening komen vragen vaak financieel zwak staan en ten einde raad zijn. Natuurlijk is het niet verkeerd een lening toe te staan aan een medemens in nood doch U doet er in zo’n geval goed aan de mogelijke latere ontwikkelingen niet uit het oog te verliezen .Vriendschappen, goede relaties en dure eden zijn toch o zo vergankelijk, zoals mag blijken uit volgende concrete casus.

1) DE FEITEN :

Pierre en Corné zijn twee boezemvrienden. Op een mooie dag leent Pierre aan Corné de mooie ronde som van 300 000,- bf, omdat Corné tijdelijk wat krap bij kas zit. Er wordt geen geschrift opgemaakt. Verschillende jaren lang telefoneert Pierre naar Corné om te vragen of deze laatste geen begin zou kunnen maken met terugbetaling. Corné heeft altijd wel een goede reden om niet te betalen al doet hij hiertoe wel verschillende mondelinge beloftes. Een enkele keer wordt er zelfs een onduidelijke belofte gedaan in een nieuwjaarskaartje.

Door deze affaire bloedt de vriendschap stilaan dood. Pierre beseft dat hij iets moet ondernemen om zijn geld te recupereren. Hij zoekt zijn ‘vriend’ verschillende keren op doch deze weigert ook maar één letter op papier te zetten. Totaal gefrustreerd besluit Pierre een telefoonoproep aan Corné op te nemen. Pierre probeert via allerlei directe en minder directe vragen Corné ertoe te brengen een terugbetalingsbelofte te doen. Uit het gesprek komt uiteindelijk naar voor dat Corné (nietsvermoedend en duidelijk op zijn ongemak) toegeeft dat hij nu niet kan terugbetalen.

Pierre jubelt en loopt met de opgenomen tape spoorslags naar zijn advocaat. Een procedure wordt ingeleid. Corné beweert nu dat er geen geschrift is opgemaakt en er dus geen bewijs is van een lening. De telefoontape is volgens Corné onwettig want gemaakt met schending van zijn privacy. Het is niet omdat het opnemen van een eigen gesprek niet strafbaar is dat het daarom geen schending zou zijn van de privacy van de gesprekspartner.

Pierre beweert dat hij wegens hun goede vriendschap in de onmogelijkheid was een geschrift van de lening te laten opmaken en dat hij de lening nog op andere manieren kan bewijzen. De telefoontape is volgens hem volkomen wettig nu geen enkele wet hem verbiedt opnames te maken van een telefoongesprek. Bovendien stelt artikel 314bis van het Strafwetboek enkel dat men strafbaar is als men een gesprek waaraan men zelf NIET deelneemt opneemt.

Goed om weten: Corné was nog minderjarig toen hij de lening aanging!

De zaak komt voor de Rechtbank en die geeft Pierre warempel ongelijk! Corné moet wel onder eed bevestigen nooit een lening te hebben aangegaan bij Pierre, wat hij zonder verpinken doet.

Wat leert dit verhaal :

1. Pierre is goedgelovig geweest. Hij had een geschrift moeten laten opmaken. Een goede vriendschap is in principe geen reden om geen geschrift op te maken.

2 Pierre is zelfs roekeloos geweest : als er een minderjarige tegenpartij is bij een -zelfs schriftelijk- contract zou er toch een alarmsignaal moeten gaan branden. Men kan doorgaans niet met de minderjarige contracteren op straffe van nietigheid. Een lening is zo één van die contracten die een minderjarige zo maar niet kan aangaan.

3 Los van het probleem van de minderjarigheid kan Pierre zomaar niet met andere middelen de lening bewijzen. Het bewijsrecht tussen niet-handelaars die een lening aangaan is strikt gereglementeerd. Boven een bepaald bedrag is volgens de wet een geschrift niet enkel wenselijk maar in principe noodzakelijk !

4. Is het opgenomen telefoongesprek onwettig ? Enkele jaren geleden vond de Rechtbank nog van wel.

Op 9 januari 2001 besliste het Hof van Cassatie echter dat zelfs indien de andere persoon
niets weet van een telefoonopname en dus geen toestemming geeft deze laatste zich NIET (meer) kan beroepen op zijn privacy : een telefoongesprek mag dus worden opgenomen en kan als bewijs in een proces worden gebruikt.

Op 27 februari 2001 werd dan weer geoordeeld dat een werkgever of zelfstandig winkelier in bepaalde omstandigheden een camera mag plaatsen om criminele feiten op te helderen.

Ook die laatste uitspraak past in het verlies aan prestige van het recht op privacy.

BESLUIT :

Het opnemen van telefoongesprekken maakt het bewijs weliswaar eenvoudiger, doch is zeker niet altijd beslissend voor het winnen van een zaak.

Het verzwakken van de duidelijke regel dat er in principe een geschrift moet worden opgemaakt, kan bovendien leiden tot ongewenste maatschappelijke consequenties en misbruiken.

Als bovendien de overheid in het algemeen belang zich reeds aan strenge regels moet houden om de privacy van individuen te kunnen schenden via een telefoontap waarom zouden privé-personen in hun louter privé-belang dan zomaar - zonder beperking - telefoongesprekken kunnen opnemen?

Toch maar een geschrift opstellen !

WERNER MEERS